Ta sama firma z tym samym przychodem może zapłacić rocznie kilka, a nawet kilkanaście tysięcy złotych więcej lub mniej — tylko przez wybór formy opodatkowania. Na decyzję wpływają trzy rzeczy: wysokość dochodu, poziom kosztów i rodzaj działalności (od którego zależy stawka ryczałtu).
Trzy formy w pigułce
| Skala podatkowa | Podatek liniowy | Ryczałt | |
|---|---|---|---|
| Stawka | 12% do 120 000 zł, 32% nadwyżki | 19% | 2–17% przychodu (zależnie od branży) |
| Kwota wolna | 30 000 zł | brak | brak |
| Koszty | obniżają podatek | obniżają podatek | nie mają znaczenia |
| Składka zdrowotna | 9% dochodu, min. 432,54 zł | 4,9% dochodu, min. 432,54 zł | 498,35 / 830,58 / 1495,04 zł |
| Odliczenie zdrowotnej | nie | do 14 100 zł rocznie | 50% zapłaconej od przychodu |
| Wspólne rozliczenie z małżonkiem | tak | nie | nie |
| Ulga na dzieci | tak | nie | nie |
| Ewidencja | KPiR | KPiR | ewidencja przychodów |
Skala podatkowa — najlepsza przy niższych dochodach
Dzięki kwocie wolnej 30 000 zł i stawce 12% skala wygrywa, dopóki roczny dochód nie przekracza wyraźnie 120 000 zł. Daje też dostęp do ulg (na dzieci, wspólne rozliczenie z małżonkiem), co dla rodzin bywa decydujące. Wada: zdrowotna wynosi aż 9% dochodu i nie można jej odliczyć, a nadwyżka ponad próg wpada w 32%.
Podatek liniowy — dla wysokich dochodów z kosztami
19% bez względu na wysokość dochodu, zdrowotna 4,9% — z możliwością odliczenia do 14 100 zł w 2026 r. Liniowy opłaca się przy wysokich dochodach i realnych kosztach (sprzęt, podwykonawcy, leasing). Pamiętaj o ograniczeniu: na liniowym nie możesz świadczyć usług na rzecz byłego pracodawcy w zakresie, w jakim wykonywałeś je na etacie w tym lub poprzednim roku. Powyżej 1 mln zł dochodu dochodzi 4% daniny solidarnościowej (tak samo na skali).
Ryczałt — dla usług z niskimi kosztami
Podatek płacisz od przychodu, więc koszty nie mają znaczenia. To idealne rozwiązanie dla branż, w których kosztów prawie nie ma, a stawka jest niska.
| Stawka | Przykłady działalności |
|---|---|
| 17% | niektóre usługi wolnych zawodów i doradcze wymienione w ustawie |
| 15% | m.in. usługi reklamowe, pośrednictwo, część usług doradczych |
| 14% | usługi w zakresie opieki zdrowotnej, architekci, inżynierowie |
| 12% | usługi IT, m.in. programowanie i doradztwo informatyczne |
| 8,5% | pozostałe usługi, najem (12,5% od nadwyżki ponad 100 000 zł) |
| 5,5% | produkcja, roboty budowlane, przewóz ładunków pojazdami o ładowności powyżej 2 ton |
| 3% | handel, usługi gastronomiczne (bez napojów powyżej 1,5% alkoholu) |
Stawkę przypisuje się do konkretnej czynności, a nie do kodu PKD na wniosku. Przy wątpliwościach warto złożyć wniosek o interpretację.
Ryczałt można wybrać przy przychodach do 2 mln euro w poprzednim roku. Na ryczałcie prowadzisz tylko ewidencję przychodów — wystarczy program do ryczałtu, który sam liczy podatek i składkę zdrowotną według progu.
Jak wybrać? Praktyczne reguły
- Policz stawkę ryczałtu dla swojej usługi. Jeśli to 3%, 5,5%, 8,5% albo 12%, a koszty są niskie, ryczałt zwykle wygrywa przy średnich i wysokich przychodach.
- Sprawdź koszty. Przy kosztach powyżej ok. 30–40% przychodu przewagę zyskują skala i liniowy.
- Oszacuj dochód. Do ok. 10–12 tys. zł miesięcznie dochodu skala jest zwykle tańsza od liniowego.
- Uwzględnij rodzinę. Wspólne rozliczenie z małżonkiem i ulga na dzieci działają tylko na skali.
Najpewniej jest policzyć wszystkie warianty na własnych liczbach. Zrobisz to w naszym kalkulatorze porównawczym albo w rozbudowanym kalkulatorze podatków i ZUS na goldfin.pl.
Ewidencja — KPiR czy ewidencja przychodów
Na skali i liniowym prowadzisz podatkową księgę przychodów i rozchodów (w 2026 r. według nowego wzoru, z JPK_PKPIR), na ryczałcie — ewidencję przychodów (JPK_EWP). Oba rejestry da się prowadzić samodzielnie, jeśli faktury trafiają do nich automatycznie. Program do KPiR połączony z KSeF pobiera faktury zakupowe i sam proponuje kolumnę księgi — zostaje Ci tylko zatwierdzenie.
Faktury, KSeF i księgi w jednym, szyfrowanym programie
Dobra Strona Księgowa to program do faktur i program księgowy w przeglądarce — dane szyfrowane, zanim opuszczą Twój komputer.
Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje przepisy obowiązujące w listopad 2026. Kwoty składek i podatków zmieniają się co roku — przed decyzją sprawdź swoją sytuację z doradcą podatkowym lub księgowym.